Over primingonderzoek

Als ik over primingonderzoek spreek, krijg ik vaak de volgende reactie: ‘Ik geloof het gewoon niet.’ Dit is niet verrassend: Systeem 2 denkt het voor het zeggen te hebben en dat er goede redenen zijn voor bepaalde keuzen. Waarschijnlijk hebt u ook uw twijfels: hoe is het mogelijk dat dergelijke nietszeggende manipulaties zulke grote gevolgen hebben? Tonen deze experimenten aan dat we volledig worden beheerst door primingprikkels in onze omgeving? Natuurlijk niet. De effecten van depriming zijn zeker aanwezig, maar niet al te sterk. Van honderd stemmers zullen slechts enkelen van wie de stemvoorkeur onbekend is, anders oordelen over nieuw educatief beleid als het stemlokaal flexplek huren maastricht in een school is gevestigd. Maar toch kunnen enkele procenten de uitkomst van de verkiezingen al bepalen! Waar het echter om gaat, is dat ongeloof geen keuze is. De resultaten worden niet verzonnen, noch zijn het statistische uitwassen. We kunnen niet anders dan accepteren dat de voornaamste conclusies van deze onderzoeken waar zijn. Belangrijker nog, we moeten accepteren dat ze ook
4. De associatieve machine 6 5
voor ons gelden. Als we een flexplek huren breda screensaver met drijvende dollarbiljetten te zien krijgen, zouden ook wij minder potloden hebben opgeraapt om een onhandige onderzoeker te helpen. We geloven echter niet dat wij dit zouden doen, omdat het onderzoek weinig relevantie lijkt te hebben voor onze subjectieve ervaring. Maar onze subjectieve ervaringen worden voornamelijk gevormd door het verhaal dat Systeem 2 zichzelf wijsmaakt. Primingeffecten ontstaan in Systeem I en liggen dus in ons onderbewuste. Ik zal afsluiten met een fraai voorbeeld van priming, aangetoond in de kantine van een Britse universiteit.15 Jarenlang hebben de medewerkers van de kantine betaald voor hun thee en flexplek huren amsterdam koffie door muntjes in een bus voor ‘vrijwillige bijdragen’ te werpen. Achter de bus hing een lijstje met prijzen. Op een dag werd er een poster boven de prijzenlijst opgehangen, zonder verdere aankondiging of informatie. Gedurende tien weken werd er elke week een andere afbeelding getoond: bloemen, of ogen die je recht leken aan te kijken. Niemand zei iets over de posters, maar toch hadden ze invloed op de bedragen die in de bus flexplek huren haarlem werden geworpen. De posters en de bedragen die mensen doneerden (gerelateerd aan de hoeveelheid thee en koffie die werd genuttigd), zijn te zien in figuur 4.

‘Cognitief bezet’

Mensen die ‘cognitief bezet’ zijn, zullen ook eerder zelfzuchtige keuzen maken, seksistische taal gebruiken en in sociale situaties oppervlakkige oordelen vellen.3 Door cijferreeksen te onthouden en te reproduceren wordt de controle van Systeem 2 over gedrag minder, maar uiteraard is cognitieve belasting niet de enige oorzaak van minder zelfbeheersing: een paar flexplek huren maastricht alcoholische drankjes hebben hetzelfde effect, evenals een slapeloze nacht. Te veel zorgen over de eigen prestaties bij het uitvoeren van een taak kan de prestaties ook echt verminderen, doordat het kortetermijngeheugen met zinloze spanningen wordt beziggehouden. 4 De conclusie is duidelijk: zelfbeheersing vereist aandacht en inspanning. Een andere manier om hetzelfde te zeggen is dat controlerende gedachten en gedragingen tot het takenpakket van Systeem 2 behoren. Een reeks van verrassende experimenten van psycholoog Roy Baumeister en zijn collega’s heeft nieuwe bewijzen opgeleverd voor het idee dat alle varianten van vrijwillige inspanning (cognitief, emotioneel, fysiek) ten minste deels op een gezamenlijke bron van mentale energie zijn gebaseerd. De flexplek huren breda experimenten omvatten geen gelijktijdige taken, maar opeenvolgende. Baumeisi:ers onderzoekers hebben diverse keren aangetoond dat mentale inspanning of zelfbeheersing vermoeiend is: als u uzelf moet dwingen om iets te doen, bent u minder snel bereid of minder goed in staat om uw zelfbeheersing te behouden wanneer de volgende taak zich aandient. Dit verschijnsel wordt ook wel egodepletie genoemd. Proefpersonen die de opdracht kregen om hun emotionele reactie op een emotioneel beladen film te onderdrukken, presteerden minder goed bij een latere, fysieke taak – hoelang ze een dynamometer stevig konden vastpakken, ondanks het toenemende ongemak. De emotionele inspanning gedurende het eerste deel van het experiment verminderde hun flexplek huren amsterdam vermogen om de pijn van een
50 Deel 1 – Twee systemen
langdurige spiersamentrekking te weerstaan. Mensen met egodepletie zullen sneller toegeven aan de neiging om op te geven. In een ander experiment moesten de proefpersonen gezonde voeding tot zich nemen, zoals radijsjes en selderij, terwijl ze de verleiding van koekjes en flexplek huren haarlem chocolade moesten weerstaan. Later, toen ze een cognitieve taak moesten verrichten, gaven ze eerder toe aan deze verleiding dan mensen zonder egodepletie.

‘Aandacht besteden’

De beeldspraak van ‘aandacht besteden’ is treffend: u besteedt een bepaald deel van alle aandacht die u in totaal aan activiteiten kunt schen­ken en als u dit ‘budget’ overschrijdt, raakt u in de problemen. Kenmer­kend voor aandacht vragende activiteiten is dat ze elkaar kunnen hinde­ren – wat flexplek huren maastricht ook de reden is dat het moeilijk is om verscheidene van dergelijke activiteiten tegelijkertijd uit te voeren. De kans is groot dat u de rekensom 17 x 24 niet kunt oplossen terwijl u in druk verkeer moet keren. (Probeer het maar niet!) U kunt meerdere dingen flexplek huren breda tegelijkertijd doen, maar alleen als ze eenvoudig zijn en weinig aandacht vergen. Een gesprek voeren met iemand op de bijrijdersstoel terwijl u over een lege snelweg rijdt, is zeker mogelijk, en veel jonge ouders weten dat je tijdens het voorlezen moeiteloos aan andere dingen kunt denken.

Iedereen heeft wel een besef van de beperkingen van onze aandacht, en daar gedragen we ons ook naar. De meeste bijrijders zullen bijvoor­beeld even stoppen met praten als de persoon aan het stuur op een smal­le weg een vrachtwagen moet inhalen. Ze snappen dat afleiding niet han­dig is, en ook dat wat ze zeggen op dat moment toch niet tot hem doordringt.

Door je intensief flexplek huren amsterdam op een taak te concentreren heb je geen oog meer voor andere zaken – zelfs niet voor zaken die je anders direct zouden opvallen. Het beste voorbeeld hiervan werd geleverd door Christopher Chabris en Daniël Simons, die in het boek The Invisible Gorilla over dit fenomeen schreven. Ze maakten een korte film over twee basketbalteams, één team gekleed in het wit en één in het zwart. Degenen die de film bekeken, werd gevraagd om te tellen hoe vaak de spelers van het witte team de bal naar elkaar overgooiden, waarbij het zwarte team geheel moest worden gene­geerd: een lastige taak die veel aandacht vergt. Halverwege het filmpje verschijnt er een vrouw in een gorillapak, die vervolgens recht door het beeld loopt, op de borst roffelt en weer verder loopt. De gorilla is in totaal negen seconden in beeld. Duizenden hebben inmiddels de proef gedaan en ongeveer de helft zag niets vreemds. Het is het tellen, en vooral de instructie om een van de teams te negeren, die deze blinde vlek veroor­zaakt. Als we het filmpje flexplek huren haarlem zonder deze instructies zouden bekijken, zouden we de gorilla direct zien. Zien en waarnemen zijn automatische functies van Systeem 1, maar vergen enige aandacht voor de relevante stimulus. Chabris en Simons stelden dat de opvallendste uitkomst van het onder­zoek was dat de proefpersonen hogelijk verbaasd waren over de uitkom­sten – men kon zich gewoonweg niet voorstellen zoiets vreemds niet te hebben opgemerkt.

E-commerce

E-commerce is de toepassing van e-business op marketing en verkoop. Sams wordt ook het kopen van producten en diensten onder de term e-commerce geschaard. Maar wij prefereren voor de koopzijde de term e-procurement.
E-commerce wordt door Van Oorschot (1998) gedefinieerd als het elektronisch uitvoeren van bedrijfsprocessen en transacties door middel van geavanceerde informatietechnologie ter verhoging van de effectiviteit en efficiency van de organisatie. Naar onze mening is dit meer een definitie van e-business dan van e-commerce. E-commerce betreft het kopen en verkopen via het flexplek huren maastricht internet. E-business is een breder begrip en omvat het integreren van de informatie- en communicatietechnologie in alle aspecten van de organisatie. E-commerce is daar een onderdeel van. Een andere definitie van e-commerce wordt gegeven door Jansen (2000): elektronisch zakendoen betreft alle handelingen in pre-sales, sales en aftersales die op elektronische wijze worden uitgevoerd. We merken op dat deze indeling grote overeenkomst vertoont met de theorie rond customer Customer service. De handelingen zijn bijvoorbeeld marktonderzoek, promotie, flexplek huren breda service selectie, onderhandeling, serviceverlening en evaluatie. Het gaat dus niet alleen over de transactie zelf; internet speelt niet alleen een rol bij het sluiten en betalen van de koop. Een potentiele koper kan internet gebruiken om informatie te verzamelen (pre-sales). Een klant kan via internet toegang krijgen tot de voorraden van leveranciers en op basis daarvan beslissen om al dan niet te bestellen ( sales) . Een gebruiker van een product kan via internet vragen stellen aan de leverancier (aftersales). Dit is zeker belangrijk voor producten waar het waargenomen risico of de betrokkenheid groot is. Naar de toepassing van internet in de pre-sales- ende aftersalesfasen van het koopproces is volgens Jansen nog nauwelijks onderzoek gedaan. We bespreken flexplek huren amsterdam hierna de logistieke aspecten van e-commerce ende marketing van e-commerce.
Logistieke aspecten van e-commerce Geen enkel aspect van e-business heeft meer aandacht getrokken dan e-commerce. E-business betekent ook een integratie van de handelssystemen met het internet. De huidige technologie be’invloedt alle aspecten van inkomsten en kostenstructuren, van onlinetransacties tot gestroomlijnde systemen voor elektronische facturering en betaling. Het uiteindelijke resultaat is flexplek huren haarlem een verbeterde concurrentiepositie. De mogelijkheid om goederen en diensten via het internet aan te bieden heeft een grote invloed op het bedrijfsleven. Het merendeel van de vliegtickets wordt al verkocht via het internet, en beursbedrijven beheren inmiddels grote aandelenpakketten in e-businessondernemingen.

De verticale as

We merken het volgende op over figuur 2.4: • Op de verticale as kan ook de hoeveelheid ( afzet) worden weergegeven in plaats van de geldwaarde (omzet). Wij hebben voor het laatste gekozen om in dezelfde figuur de met deze omzet corresponderende winst te schetsen. In de beginperiode lijdt men verlies ten gevolge van de gemaakte ontwikkelingskosten. • Met opzet is flexplek huren maastricht op de assen geen schaal aangegeven. Uit de figuur kan dus niet worden afgelezen op welk tijdstip een volgende fase bereikt wordt, noch de numerieke waarde van de in die fase te realiseren omzet en/ of winst. Een modeartikel zal gekenmerkt worden door een karte levensduur en snelle groei en verval, terwijl een duurzaam gebruiksartikel in het algemeen een vlakkere levenscyclus bezit, die van langere duur is. Beide hebben een S-vormig verloop. • In figuur 2.4 is de levenscyclus weergegeven van een product dat door de markt geaccepteerd is. Uit flexplek huren breda Amerikaanse onderzoeken is gebleken dat een hoog percentage van alle op de markt ge’introduceerde producten bestaat uit mislukkingen: 95% van de nieuwe producten is binnen vijf jaar weer van de markt verdwenen.
In iedere fase van de flexplek huren amsterdam productlevenscyclus doet zieh een aantal logistieke vraagstukken voor. Zo speelt bij de introductie van een nieuw product de vraag een rol of de bestaande ( commerciele) distributiekanalen en de huidige (fysieke) distributiecapaciteit het nieuwe product kunnen of moeten distribueren. Er zijn gevallen bekend waarin de fysieke distributie er de oorzaak van is geweest dat een markttechnisch succesvol product toch een flop is geworden. In figuur 2.5 staat de flexplek huren haarlem productlevenscyclus van vynil, cassette, cd, dvd en downloads in de USA (diverse bronnen). Hieruit is tevens op te maken dat de omzet van muziek nog steeds sterk aan het toenemen is.

Een convergente stroom

In een convergente stroom bestaan de producten uit veel onderdelen. Voorbeelden hiervan zijn onder andere een booreiland, gereedschapswerktuigen en gebouwen. Daartegenover staat de divergente productie, waarbij uit Divergente een enkele grondstof kantoorruimte huren maastricht vele specifieke producten gemaakt worden. Het ontleden productie van een grondstoftot vele eindproducten (zoals bij melk, die onder andere boter, yoghurt, via en toetjes oplevert) is hiervan een sprekend voorbeeld.
De waarde die toegevoegd wordt aan de kale grondstoffen kan sterk uiteenlopen. Dit hangt af van de arbeid, de investeringen en de hulpmiddelen. Bij plastic spuitgietproducten zal de waarde van de grondstoffen slechts een fractie van de verkoopwaarde zijn. Computers daarentegen bestaan voor meer dan de helft van de verkoopwaarde uit kosten van onderdelen en kantoorruimte huren breda halffabricaten.
In de meeste gevallen is in een productiebedrijf een uitgebreide planning nodig. Bij een complexe productieonderneming zoals Airbus is op elke tien productiemedewerkers iemand bezig met het plannen en voorbereiden van het werk. Bij de logistiek van een dergelijke fabriek gaat het erom dat honderdduizenden onderdelen uiteindelijk op het juiste moment bij het eindproduct terechtkomen. Het ontbreken van een onderdeel kan ernstige gevolgen hebben. Men kan dit probleem zowel bij de inkoop als bij de productie aanpakken. Bij de inkoop kan bijvoorbeeld het aantal leveranciers teruggebracht worden om een eenvoudiger beheersing te realiseren. In de Amerikaanse auto-industrie is kantoorruimte huren amsterdam men zo de laatste decennia gekomen tot een sterke reductie van het aantal leveranciers. Een inkoper heeft veel meer contact met de weinige leveranciers die er zijn overgebleven. Zij zullen de producten pas leveren als ze echt nodig zijn. ‘Just in time’ noemt men dat. Opslag in een magazijn is dan niet meer nodig. Na ontvangst van de producten, moeten deze verwerkt worden op een groot aantal verschillende machines. Maar er kantoorruimte huren haarlem zijn ook producten die door een enkele machine bewerkt moeten worden, zoals een numeriek bestuurde freesmachine of een lijmoven. De beperkte capaciteit van een dergelijk dure machine leidt wel eens tot capaciteitsproblemen. Vaak gebruikt men complexe software ter ondersteuning van de beheersing.

Het productiesysteem

In 1982 kreeg ik de uitnodiging om ter gelegenheid van het verschijnen van de tweeduizendste Prisma Pocket een toekomstscenario te schrijven kantoorruimte huren maastricht over het werk in het jaar 2000. Het hoefde geen wetenschappelijk verantwoorde bijdrage te worden; ik mocht mijn fantasie de vrije loop laten. Het resultaat was een gefingeerd artikel in een encyclopedie dat een terugblik gaf op de veranderingen die zieh in het arbeidsbestel zouden hebben voorgedaan in de periode 1985-2000.1 Bij herlezing na al die jaren valt me op hoe optimistisch de toonzetting van dit kantoorruimte huren breda toekomstvisioen was, en dat te midden van de ernstigste recessie die Nederland sinds de oorlog had gekend. Waar kwam mijn optimisme vandaan, en wat is er sindsdien anders gegaan dan ik toen ‘voorspelde’?
Eerst liet ik het productiesysteem vastlopen in zijn eigen ingewikkeldheid. Tot in de jaren tachtig, schreef ik, ‘werd arbeid grotendeels kantoorruimte huren amsterdam verricht in grootschalige ondernemingen die waren georganiseerd volgens het hierarisch-bureaucra tische model, vergelijkbaar met de militaire bevelsstructuur’. Het waren ‘reuzen op lernen voeten’. Want een dergelijke vorm van arbeidsorganisatie wordt gekenmerkt door ‘vele onproductieve werknemers – stafleden, kantoorruimte huren haarlem chefs van bazen van baasjes, vaak een derde of meer van het personeelsbestand-die geen andere taak hebben dan het bevelsmonopolie van de leiding in stand te houden.

Het Romeinse systeem

Ben wereld zonder werk?
De opkomende vloed van de globalisering in de laatste jaren van de vorige eeuw werd begeleid door een reeks van bestsellers waarin het kantoorruimte huren maastricht lot van de werkende mens in het arbeidsbestel van de 21e eeuw in de meest schrille kleuren werd geschilderd. Viviane Forrester zette in i996 de toon:
‘We leven in een geweldige illusie, van een verdwenen wereld die we hardnekkig weigeren als zodanig te herkennen, en van politieke kunstgrepen die het doen voorkomen deze te bestendigen. Het bestaan van miljoenen is ontwrieht, verpletterd door dit anaehronisme ten gevolge van een hardnekkige listigheid die ons heiligste taboe als duurzaam wil voorstellen: het taboe van ons werk.( … ) Ons begrip van werk, en dus van werkloosheid, waaromheen de politiek zieh afspeelt ( of pretendeert zieh af te speien) is een kantoorruimte huren breda hersensehim geworden, en onze strijd daarvoor even wezenloos als die van Quiehotte tegen de windmolens.”0
Een jaar later beschrijven twee Duitse journalisten in een hoogst alarmistisch boek11 een conferentie in San Francisco waarbij de top van de Amerikaanse wetenschap en de zakelijke elite aanwezig is. Het centrale thema is de 20/80maatschappij. ‘Een vijfde van kantoorruimte huren amsterdam alle werkzoekenden zou genoeg zijn om alle waren te produceren en alle hoogwaardige dienstverlening voort te brengen die de wereldgemeenschap zieh veroorloven kan. Deze 20% zou daarmee actief aan het leven, geld verdienen en consumeren deelnemen -willekeurig in welk land.’ Ende overige 80% van de wereldbevolking? Die heeft in dit scenario geen enkele toekomst meer, behalve een leeg bestaan op kantoorruimte huren haarlem minimumniveau. ‘Met een mix van verdovend amusement en voldoende voeding zou de gefrustreerde wereldbevolking wel in de stemming gehouden kunnen worden.’ Het Romeinse systeem van brood en speien toegepast op wereldschaal.

Het onderzoek

‘Dan heb je de eigenschappen van het materiaal op kleine schaal onderzocht. Maar wat doet het op een formaat zo groot als het vliegtuig zelf? Op dat moment wordt het onderzoek te grootschalig en te duur om het nog op de universiteit te kunnen uitvoeren en heb je er de industrie bij nodig. Maar wil die de kosten dragen? Of de overheid? In de tussenliggende perioden kantoorruimte huren maastricht heeft Economische Zaken de voortgang van het project betaald. Een pluim voor de overheid. Maar die steunt het niet omdat het onderzoek zo interessant is, maar omdat het vooruitzicht bestaat dat het ooit toegepast zal worden.’ In 1988 ontstond een samenwerkingsverband metAlcoa, een aluminiumproducent, en Akzo, dat vezels produceerde – een logische combinatie. Maar industriele partners hebben zo hun eigen belangen.Alcoa zag in het nieuwe materiaal een concurrent ontstaan voor het eigen aluminium en haakte medio kantoorruimte huren breda jaren negentig af. Kort daarop kwam Akzo tot de conclusie dat vezelproductie geen strategische kernactiviteit meer was en trok zieh ook terug. Daarmee viel de industriele steun weg. Vervolgens ging begin 1 996 Fokker failliet. De oppervlakkige krantenlezer kreeg de indruk dat daarmee een einde was gekomen aan de Nederlandse luchtvaartindustrie. Wat betreft de productie van complete vliegtuigen was dat inderdaad het geval. Maar er bleef een belangrijke toeleveringsfunctie over: toelevering van onderdelen en onderhoud van de bestaande Fokkervloot. Stork nam dat levensvatbare deel over, onder de naam Stork Aerospace. Reeds voor die tijd toonde Airbus belangstelling kantoorruimte huren amsterdam voor het nieuwe materiaal voor wat toen nog werd aangeduid met de codenaam 3XX – de latere A380. Dat was voor Stork aanleiding om de rechten op Glare over te nemen, plus de mensen die bij het project betrokken waren. Zo heeft de TU Delft het project voortgezet met wisselende industriele partners, vanwege veranderende zakelijke belangen. En bij elke verandering hing het project weer aan een zijden draadje. Van Wimersma, thans werkzaam bij Stork Aerospace, kijkt op de beginperiode terug als spannend, maar soms ook frustrerend.’Heel spannend, want je mag als student voor Airbus een betaalde opdracht uitvoeren. Maar ook soms heel frustrerend. Dan dacht je: we hebben nu wel alles onderzocht.Je kwam bij de industrie, je presenteerde je resultaten en dan was het: Ja, maar. .. Wat gebeurt er als … ? Kan je het materiaal vervormen?Want je moet er wel een product van kunnen maken. Kan je twee stukken aan elkaar vast maken? Wat als het materiaal heel kantoorruimte huren haarlem koud wordt en dan weer heel warm? Een vliegtuig staat in de tropen aan de grond bij een temperatuur van 35 graden. Maar op tien kilometer hoogte is het min 50 graden. En als er een beetje water in komt, vriest het dan kapot? Dan moet je weer een nieuwe test bedenken om dat uit te zoeken en ben je weer een paar maanden verder. Op die manier zijn er tienduizenden testen gedaan.

De immateriele productiviteitsgroei

Alleen telethuiswerk en freelance telewerk komen dicht bij het romantische idee van de vroegere huisindustrie, verrijkt met de mogelijkheden die de kenniseconomie biedt. Maar het effect van deze vorm van telewerk op de werkgelegenheid is tot op heden marginaal geweest. Slechts 2% van de beroepsbevolking van de EU werkt volledig vanuit huis -veelal hoger opgeleide kantoorruimte huren maastricht mannen van middelbare leeftijd. Telewerk kan nieuwe kansen bieden voor achtergestelde groepen op de arbeidsmarkt, stellen de OESO-onderzoekers, zoals gehandicapten en inwoners van achtergebleven gebieden. Maar zij lopen ook de kans op verslechtering van hun arbeidsvoorwaarden, sociaal isolement en uitsluiting van loopbaanmogelijkheden. De kernvraag is welk effect alle technische en organisatorische veranderingen in de productiestructuur hebben gehad op de stijging van de productiviteit. In de kenniseconomie draait het vooral om de immateriele groei. Deze moet tot uitdrukking komen in de ‘factor X’, die maakt dat de kantoorruimte huren breda totale economische groei meer is dan de som van de meetbare productiefactoren land, kapitaal en arbeid (de technische benaming is Total Factor Productivity, TFP). In hoofdstuk 1 zagen we dat zieh in de jaren tachtig de ‘productiviteitsparadox’ voordeed. Al die investeringen in informatietechnologie kantoorruimte huren amsterdam leidden niet tot een merkbare productiegroei per werknemer. De OESO-onderzoekers hebben de ontwikkeling van de immateriele productiviteitsgroei in twee perioden geanalyseerd: 1980-1995 en 1995-2000. In de laatste periode was de TFP in de helft van de onderzochte landen niet toegenomen maar afgenomen. In Nederland en Belgie was de teruggang gering, beide-0,1 procentpunt. In Spanje, Duitsland en kantoorruimte huren haarlem Groot-Brittannie fors: respectievelijk – 0,9, – o,6 en – o,6 procentpunt. Meer technologie, minder productiviteit. De kampioen in de immateriele productiviteitsgroei is Finland, gevolgd door Denemarken ende Verenigde Staten.