De informatieve kracht

De informatieve kracht van de computer, in banden van de werkvloer, vormt een potentiele bedreiging voor het kennismonopolie van het management. Er is veel geschreven over de ‘lerende organisatie’ die werknemers stimuleert hun eigen beslissingen te nemen en te leren van eerder gemaakte fouten. In de literatuur is men het erover eens dat in een dergelijke organisatie de kantoorruimte huren maastricht rol van de manager verandert: hij moet leren minder baas te zijn en meer coach, iemand die voor zijn mensen de omstandigheden creeert waaronder zij optimaal kunnen functioneren. Maar, zegt Zuboff, ‘managers die optreden als leraren scheppen hun eigen kwetsbaarheid. Leren leidt tot inzicht en twijfel en tot vragen. Dat zijn meestal de vragen waarop het management geen antwoord heeft. Als dat zo is, wat geeft ze dan het kantoorruimte huren breda recht op leiderschap?’16 In de Amerikaanse context is dit dilemma het duidelijkst zichtbaar, omdat de scheidslijnen tussen management en uitvoerende arbeid scherper worden getrokken dan in Europa. Een van de kenmerken is de tegenstelling en het latente wantrouwen van salaried stafftegenover de hourly workerop de werkvloer. Een topmanager omschreefhet als volgt:
‘Van hen (de managers) wordt verwacht dat zij de situatie nooit zodanig uit de hand laten lopen dat er dingen gebeuren waarvan de kantoorruimte huren amsterdam eigenaren niet willen dat ze gebeuren.
In veel gevallen houden we de groep managers onnodig groot omdat we er zeker van willen zijn dat zij, als het moet, de zaak zelf draaiend kunnen houden. Dat houdt in dat je nooit alte afhankelijk moet worden van those hourly fo lks, die deloyaal kunnen zijn en kunnen weglopen. Er zit een element van controle in waar we nooit over praten. De nieuwe technologie brengt nieuwe problemen met zieh mee. Plotseling ben je afhankelijk van die lui in de controlekamer, die met een enorm kantoorruimte huren haarlem technologisch vermogen werken -het vermogen om alle functies in het proces te zien. Dat maakt sommige managers erg huiverig.”7

Van tastbare materie naar abstracte informatie

Van tastbare materie naar abstracte informatie
In i996 raakte ik bij een borrel in gesprek met de directeur sociale zaken van Heineken. Ik liep al een tijdje rond met de gedachte dit boek te schrijven en deze ontmoeting vormde een mooie aanleiding hem te vragen hoe de ontwikkeling in de productietechniek op een termijn van jaren de structuur van het productieproces in zijn bedrijf had veranderd. In enkele kantoorruimte huren maastricht minuten schetste hij me het beeld van een golf van technologische verandering die was binnengespoeld door de voordeur van het bedrijf, waar het feitelijke brouwen plaatsvindt, en inmiddels de achterkant, de logistiek en aflevering, had bereikt. ‘Als je vijftien jaar geleden bij ons op bezoek was geweest, had je mannen gezien met leren voorschoten die het brouwsel proefden en hier en daar aan een kraan draaiden. Dat hele proces is nu volledig geautomatiseerd.’ Mijn volgende vraag was welk opleidingsniveau in het nieuwe productieproces minimaal kantoorruimte huren breda werd vereist. Daar was hij heel duidelijk over: een middelbare beroepsopleiding en niets minder. En, terwijl zijn stem daalde: ‘Dat is eerlijk gezegd precies ons probleem. We hebben nog zo veel lts’ ers rondlopen en we weten eigenlijk niet wat we daarmee moeten aanvangen.’ Ruwweg een derde van de kantoorruimte huren amsterdam Nederlandse beroepsbevolking heeft alleen lagere school of een lagere beroepsopleiding gevolgd. Dat zou dus betekenen dat een derde van de Nederlanders te weinig scholing heeft gehad om bier te brouwen. De ontknoping volgde twee jaar later. Alle i.700 werknemers in de brouwerijen in Den Bosch en Zoetermeer werden getest kantoorruimte huren haarlem op hun inzetbaarheid of,
zoals dat heet in het hedendaagse managementjargon, hun employability. De uitkomst van het onderzoek bood uitzicht op cursussen en mogelijkheden om nieuwe werkervaring op te doen.

Een kennisintensieve omgeving

De eerste soort werk die we dan aantreffen, vindt plaats in een kennisintensieve omgeving. Het werk is primair gericht op de informatiecomponent en de output kan alleen geleverd worden door middel van hooggekwalificeerde arbeid. Om die reden zullen we dit type werk professionele arbeid noemen. Voor zover hier nog lager gekwalificeerde taken voorkomen, zijn dat restanten, die kantoorruimte huren maastricht zijn gei:ntegreerd in de hooggekwalificeerde functies. De professor had vroeger een secretaresse, die zijn handgeschreven manuscripten voor hem uittypte. Tegenwoordig tikt hij zijn tekst rechtstreeks in zijn pc. En de koffiejuffrouw is ook al jaren geleden vertrokken. De hooggeleerde heer haalt, net als iedereen, zijn bekertje koffie uit de automaat. Bij het tweede type werk bestaat de output uit regelen: het oplossen van de storingen in het productieproces. Dit type werk kunnen we bazenwerk noemen. Maar naarmate de kantoorruimte huren breda besturing van productieprocessen sterker wordt geautomatiseerd, worden zij steeds beheersbaarder. Bazenwerk komt dan ook onder druk te staan, waarmee tevens de mogelijkheden om vanuit het laaggekwalificeerde segment door te groeien worden geblokkeerd. Geavanceerde producten en diensten vergen de input van hoogwaardige arbeid, maar deze levert ook een hoge toegevoegde waarde op. Moeilijker is de situatie in zogeheten ‘rijpe’ bedrijfstakken, waar de productinnovatie (het ontwerp) en de productie-innovatie (de knowhow) zijn ‘uitgewerkt’. Hier kantoorruimte huren amsterdam dreigen de rendementen in de tang te worden genomen door een relatief hoog loonpeil enerzijds en een relatief lage toegevoegde waarde anderzijds. Naar analogie kunnen we spreken van rijpe arbeid. De keuze gaat hier slechts tussen het produceren van hoogwaardige producten (en diensten) met hoogwaardige kantoorruimte huren haarlem arbeid oflaagwaardige producten met hoogwaardige technologie. In het laatste geval wordt het werk zo veel als maar mogelijk is weggeautomatiseerd.

Een heel andere benadering

Een heel andere benadering richt zieh op het aloude probleem in welke mate de individuele werknemer iets te zeggen heeft over de uitvoering van zijn eigen werk. Na Ford was deze vraag weggemechaniseerd. ‘Werknemers dienen meer dan ooit betrokken te zijn bij de gang van zaken in hun bedrijf, vooral bij hun eigen werken hun directe werkomgeving’, stelt een kantoorruimte huren maastricht onderzoeksrapport over ‘rechtstreekse participatie’.4 Want zonder deze betrokkenheid is het niet mogelijk een permanente verbetering te realiseren van de productieprocessen en de producten. Het onderzoek is uitgevoerd in i996 onder werknemers en managers in tien lidstaten van de EU. Nagegaan is in welke mate rechtstreekse participatie voorkomt. Rechtstreekse participatie is iets anders dan vertegenwoordigend overleg, waarbij de invloed van de werknemers tot stand komt via een derde partij, de vakbond of de ondernemingsraad. Hier gaat het om directe betrokkenheid bij de dagelijkse gang van zaken. Kortom: ‘Bij rechtstreekse participatie gaat het kantoorruimte huren breda in menig opzicht om de herontdekking van de “menselijke factor” in het succes van organisaties.’ Werknemersparticipatie is geen nieuw begrip, stellen de onderzoekers, maar dient zieh opnieuw aan onder andere omstandigheden:
‘Allereerst wordt rechtstreekse participatie gestuurd door het management, dat bereid is zijn werknemers een ruimere vrijheid van handelen toe te staan en hen stimuleert om verantwoordelijkheid te nemen. Managers zijn bereid het directe toezicht op het arbeidsproces kantoorruimte huren amsterdam te verminderen en propageren het idee van zelforganisatie. Rechtstreekse participatie is dus niet iets wat de werkgever wordt afgedwongen door vakbondsmacht of wetgeving, maar vrijwillig wordt geschonken. Een ander aspect is dat rechtstreekse participatie bestaat uit een stelsel van onderling samenhangende maatregelen. Waar eerdere maatregelen erop gericht waren afzonderlijke organisatorische problemen op te lossen kantoorruimte huren haarlem die een beperkte groep werknemers betroffen, is rechtstreekse participatie een algemene benadering, gericht op de organisatie als geheel.’

Uiteindelijk zijn ingenieurs flexibel

Zo deed zieh het geval voor van een machine die rubberlaarzen produceerde die vervolgens moesten worden getransporteerd naar het magazijn. Hoe? Een van de ingenieurs vond een eenvoudige oplossing. Je zet de laarzen op een rijdende pallet en een man duwt kantoorruimte huren maastricht die naar het magazijn. Vraag uit de groep: hoe vaak moet dat dan geheuren? Wel, een snelle blik op de rekenmachine, ongeveer dertig keer per uur. Waarop hij een peinzende blik in de ogen kreeg- ik zeg geloof ik iets fout. Want onmiddellijk barstte de discussie los: hoe kan je nu gekwalificeerd werk maken als je iemand elke twee minuten op en neer laat lopen naar het magazijn? Uiteindelijk zijn ingenieurs flexibel. Goed, als dit niet de manier is, dan bedenk ik wel wat anders. Maar zonder deze groepsbijeenkomsten was dit gedevalueerde werk ingevoerd, zonder kantoorruimte huren breda dat iemand er ook maar een ogenblik bij had stilgestaan.
Dat ik mij dit voorval na al die jaren’ nog herinner, geeft aan hoe zelden het personeelsmanagement in die tijd invloed had op het bedrijfsproces .

De ideologie leidde er niet toe dat de grondslagen waarop het werk in onze samenleving wordt georganiseerd veranderden. Om Braverman te citeren:
‘Het werk zelf is georganiseerd volgens tayloristische principes, terwijl personeelsafdelingen en academici zieh bezighouden met het selecteren, opleiden, manipuleren, pacificeren kantoorruimte huren amsterdam en kneden van de “menskracht” die past bij het aldus georganiseerde arbeidsproces. Het taylorisme domineert de wereld van de productie, terwijl de kantoorruimte huren haarlem beoefenaren van personeelsmanagement of bedrijfspsychologie de onderhoudsploeg vormen voor de menselijke machine.”

Een opmerkelijke staking

In augustus 1973 deed zich een opmerkelijke staking voor in Baden-Württemberg, waar onder andere het gerenommeerde automobielconcern Daimler-Benz is gevestigd. ‘Keinen Pfennig mehr in der Lohntüte. Streikziel: schöner Arbeiten’ (Geen cent meer in het loonzakje. Stakingsdoel: beter werk) luidde een kop in het Duitse dagblad Die Welt. Een van de vakbondseisen was dat de taakcyclus aan de lopende band niet korter zou mogen zijn dan anderhalve minuut. In de praktijk kantoorruimte huren maastricht werd dit tijdinterval meestal gemeten in seconden. Deze staking markeerde een keerpunt. Tot dan toe was het management geneigd geweest siechte arbeidsomstandigheden af te kopen; veel CAO’s kenden daarvoor toeslagen toe. Nu kwam echter steeds vaker het onderwerp ‘humanisering van de arbeid’ op de onderhandelingstafel, zowel in Europa als in de Verenigde Staten. Ook van de kant van de werkgevers bestond kantoorruimte huren breda aanvankelijk belangstelling voor deze benadering, want de effecten van de tot het uiterste doorgevoerde
arbeidsdeling werden steeds meer zichtbaar. Daarachter gaat een ijzeren driehoek schuil, een onlosmakelijk verband tussen: • de kwaliteit van de productieorganisatie; • de kwaliteit van het werk; • de kwaliteit van de arbeidsverhoudingen. Als de kwaliteit van het werk laag is -veel van het werk is opgesplitst in laaggekwalificeerde, routinematige taken, met alle bijbehorende stress en lage motivatie-is veel planning en controle van bovenaf nodig. Zo ontstaat de ingewikkelde organisatie van het eenvoudige werk, die verstart en steeds minder in staat is slagvaardig te reageren op ontwikkelingen van buitenaf. De arbeidsverhoudingen vernauwen zieh dan tot een eenzijdige orientatie op de hoogte van het loon; het kantoorruimte huren amsterdam werk zelfheeft immers weinig te bieden. En de werkgevers waren in dat geval vaak bereid slecht werk af te kopen. Veel van de klachten die in de jaren tachtig werden geuit over het verstarde arbeidsbestel vonden hier hun oorsprong. Het omgekeerde is ook waar als de drie bovenstaande elementen kantoorruimte huren haarlem worden omgedraaid. Een organisatieadviseur heeft mij eens verteld dat het niet zo veel uitmaakt waar je een veranderingsproces begint. Als je een van deze factoren aanpakt, veranderen de andere vanzelf mee.

Het taylorisme

Braverman stelt het taylorisme voor als de geperfectioneerde uitbuiting in het kader van het kapitalistische stelsel. Maar het is de ironie van de geschiedenis dat het enige historische alternatief dat wij kennen voor het industriele kapitalisme in de eerste helft van de 2oe eeuw-de industrialisering van de vroege Sovjet-Unie -precies dezelfde weg ging. Lenin schreef aan zijn ingenieurs kantoorruimte huren maastricht uitgerekend Taylors Scientific Management voor als verplicht handboek. In feite was de industrialisering onder de sovjets een imitatie van het kapitalistische model, zoals Braverman zelf opmerkt, ‘waardoor de werkende bevolking van de Sovjet-Unie op dezelfde wijze gestigmatiseerd was als de arbeidende klasse in het Westen’.13 Met andere woorden, onder het socialisme werd niet alleen de bourgeoisie, maar ook de arbeidersklasse onteigend. In Taylors tijd vormde het menselijk lichaam nog het belangrijkste productiemiddel. Deze benadering is uitgewerkt door Shoshana Zuboff.14 Aan de ene kant brengt fysieke productie pijn en uitputting met kantoorruimte huren breda zieh mee. Er kan een geschiedenis van de industrialisering worden geschreven vanuit de op
tiek van de vele manieren die arbeiders vonden om de aanslag op hun lichaam te beperken, eerst informeel, later geformaliseerd in werkprocedures en CAO’s. Maar er was ook een andere kant. ‘Door lichamelijke inspanning vond ook een leerproces plaats en lange kantoorruimte huren amsterdam jaren van fysiek veeleisende inspanning waren een onvermijdelijke vereiste voor degenen die geschoolde arbeiders zouden worden.’ Het was nu juist deze opbrengst van een jarenlange investering die het taylorisme ‘onteigende’ door de vakkennis over te dragen aan het management. Zuboff maakt melding van een onderzoek uit i955 onder automobielarbeiders in Detroit. Daaruit bleek dat maar weinig ongeschoolde arbeiders de ambitie hadden zieh te ontwikkelen tot vaklieden. Tot op zekere hoogte was deze houding een weerslag van de geringe kantoorruimte huren haarlem mogelijkheden die het arbeidsproces bood om in de geschoolde posities door de dringen. Maar zij was ook ingegeven door de wens om hun werk met zo min mogelijk fysieke en psychische inspanning te verrichten.15

HET ONTEIGENDE WERK

Als de bank van nu vooral een administratieve organisatie is, is de bank van de toekomst dan een adviesbureau? ‘De virtuele organisatie hoeft niet zo ver weg te zijn.Wat houd je dan over bij een bank? Dat zijn drie zaken. In de eerste plaats risicomanagement. Dat is een heel belangrijk kantoorruimte huren maastricht element en zal alleen nog maar in belang toenemen.Want de onzekerheden in de wereld nemen alleen maar toe.Vervolgens heb je nog advisering en ten slotte de toezichthoudende activiteiten, de controle op de financiele processen.’ En is de bank dan voor de rest een virtuele organisatie? ‘Je kan je afvragen of we, als we allemaal op een netwerk zijn aangesloten, nog een bank nodig hebben.’ Dat maakt de vraag actueel welke bankmedewerker past bij die bank van de toekomst en waarin hij verschilt van het huidige kantoorruimte huren breda personeelsbestand. ‘In de commerciele functies vind je een hoogwaardige consultant, die tevens een goede organisator is van de routinetransacties. De taken van de financiele professionals zijn kwalitatief hoogwaardig en spitsen zieh toe op controle en risicomanagement. In het back office is het eenvoudige werk verdwenen.’ En qua opleidingsniveau hbo als ondergrens? ‘Absoluut.’
Productiviteit beslist over banen en inkomens, zagen we in hoofdstuk i. Gedurende het grootste gedeelte van de menselijke geschiedenis besliste de productiviteit echter over simpel overleven. Sinds de neolithische revolutie toen de mensheid overging van de jacht en het verzamelen van voedsel op landbouw en veeteelt-beschikte zij over een duurzaam surplus aan voedsel, waarop de kantoorruimte huren amsterdam beschavingen van de Oudheid konden worden gegrondvest. Het evenwicht was echter wankel. Aan de vooravond van de Industriele Revolutie had West-Europa nog zo’n 80% van zijn bevolking nodig om in leven te blijven. Begin i8e eeuw produceerde een landarbeider in Engeland, toen de toonaangevende economie, gemiddeld slechts 20 tot 30% meer voedsel dan hij en zijn gezin voor eigen consumptie nodig hadden. Het gemiddelde rantsoen van de Britse bevolking, rijk en arm samen, lag op 2400 calorieen per persoon per dag, terwijl het fysieke bestaansminimum een consumptie vergt van 1900 calorieen. De overlevingsmarge was dus maar smal. Een misoogst betekende algauw 25% minder opbrengst en hongersnoden waren dan ook een regelmatig terugkerend kantoorruimte huren haarlem verschijnsel.1 De geschiedenis van de Industriele Revolutie kan worden gelezen als een grote worsteling om aan deze productiviteitsklem te ontkomen. Het beeld van deze periode wordt vooral bepaald door de stoommachine. Maar minstens zo belangrijk was de agrarische revolutie die eraan voorafging, zoals grafiek 52 laat zien.

De hedendaagse kenniseconomie

In 1995 publiceerde Skandia het eerste verslag over de omvang en samenstelling van haar intellectueel kapitaal. Het is veel meer dan een spei met cijfers: het verslag geeft weer waar het werkelijk om draait in de hedendaagse kenniseconomie. Traditioneel worden bijvoorbeeld de uitgaven die worden
gedaan voor bedrijfsopleidingen direct kantoorruimte huren maastricht afgeboekt als kosten en deze verminderen dus de winst. De waardevermeerdering die ontstaat doordat de productieve capaciteiten van de medewerkers toenemen, komt niet in de boeken voor. Met andere woorden, opleidingen – en voor investeringen in IT geldt hetzelfde-worden niet beschouwd kantoorruimte huren breda als investeringen. Het model van Skandia geeft inzicht in de effecten – positief en negatief – van de enorme bedragen die worden besteed aan productontwikkeling en informatietechnologie. En het maakt korte metten met het begrip aandeelhouderswaarde. De relaties met de stakeholders zijn juist opgenomen in de boeken, omdat zij een aanzienlijke waarde voor de onderneming realiseren ( en daarmee -pas achteraf -voor de aandeelhouders). Er is echter ook een andere kant aan dit model. Dat betreft het belangrijke onderscheid tussen de beide elementen waaruit het intellectueel kapitaal is samengesteld: ‘het menselijk kapitaal kan geen bezit zijn; het kan alleen kantoorruimte huren amsterdam worden gehuurd. Het structureel kapitaal is bezit en kan worden verhandeld’. Vanuit dit gezichtspunt zal het management ernaar streven indien mogelijk menselijk kapitaal te vervangen door structureel kapitaal. Een voorbeeld van deze vervanging is de invoering van expertsystemen, computersystemen die alle informatie, kennis en knowhow bevatten die vroeger was opgeslagen in de hoofden van medewerkers. De kantoorruimte huren haarlem rekenmethodiek van het intellectueel kapitaal biedt tevens inzicht in de wijze waarop niet-menselijke productie de menselijke productie verdringt.

Een wereldwijd ‘geliberaliseerd’ financieel systeem

In 1970 brak het stelsel van vaste wisselkoersen echter in stukken en daarna kwam, met name onder Amerikaanse economen, een ideologische beweging op gang die erop gericht was het financieel kapitaal te bevrijden uit zijn boeien. Wat we nu ‘globalisering’ kantoorruimte huren maastricht noemen, is geen natuurverschijnsel en volgt geen economische wetmatigheid, maar is een kunstmatige, bewust door de staat gecreeerde constructie. De bakermat ligt in de Verenigde Staten, omdat dit model het meest aansluit bij de Amerikaanse nationale mythologie waarin de kapitalistische logica het diepst ligt verankerd. En globalisering is kapitalisme doorgevoerd tot zijn uiterste consequentie. In Europa komt de Britse economie het dichtst bij dit ideaaltype. Daarom spreken we ook wel van het ‘Angelsaksische model’.
Aan de jaren 1980, het tijdperk van kantoorruimte huren breda Reagan en Thatcher, danken we een wereldwijd ‘geliberaliseerd’ financieel systeem waarin handelaren in de dealing rooms in Londen, New York en Tokio in delen van seconden hoeveelheden kapitaal over de aardbol schuiven waartegen de financiele kracht van nationale economieen niet meer is opgewassen. De kern van de globalisering ligt in de ongeremde virtuele wereldeconomie.
De oorsprong ligt in de jaren tachtig, het tijdperk van de Amerikaanse president Ronald Reagan ende Britse premier Margareth Thatcher. Daaraan dan
ken we een wereldwijd ‘geliberaliseerd’ financieel systeem waarin handelaren in de dealing rooms in Londen, New York en Tokio in delen van seconden hoeveelheden kapitaal over de aardbol schuiven waartegen de financiele kracht van nationale economieen niet meer is opgewassen. Hier ligt de kern van de globalisering: niet in het vrije verkeer van goederen en diensten, maar in de ongeremde virtuele wereldeconomie. De oorspronkelijke functie van de internationale financiele markten is het kantoorruimte huren amsterdam financieren van nieuwe economische activiteiten. Zo werd aan het einde van de 19e eeuw de aanleg van spoorwegen in Zuid-Amerika voor een belangrijk deel gefinancierd met Brits kapitaal, terwijl de Franse kapitalisten tekenden voor de Russische spoorlijnen. Op de huidige effectenbeurzen in de ontwikkelde landen vormt de emissiemarkt echter maar 5 tot 10% van het transactievolume. De resterende 90 tot 95% is speculatief van aard.9 Oorspronkelijk bad ook speculatie een nuttige functie in de wereldhandel. Deze functie kantoorruimte huren haarlem wordt hedging genoemd. Hedging is een aan- en verkooptechniek die zekerheid verschaft aan ondernemingen die handelen op de wereldmarkt. Zij kunnen daardoor risico’s die buiten hun eigenlijk bedrijfsactiviteit ontstaan, zoals fluctuaties in valuta of grondstoffenprijzen, overdragen aan speculanten.